THEATERREGISSEUR SIMON STONE OVER DE SUBLIEME KRACHT VAN THEATER








De Australische regisseur Simon Stone is met zijn 30 jaar één van de meest bejubelde theatermakers van zijn generatie. Momenteel is hij gastregisseur bij Toneelgroep Amsterdam met een eigentijdse bewerking van de klassieker Medea. “Er is op de hele wereld geen gezelschap waarin elk lid zo consistent briljant is als bij dit gezelschap. Dat bestaat gewoon niet. Daarom moest ik dit wel doen.”

Simon Stone stond ondanks zijn jonge leeftijd al twee keer op het Holland Festival, maakte onlangs een speelfilm (The Daughter, die in 2015 uitkomt) en is nu dus in Amsterdam. Maar haast heeft hij niet, zelf noemt hij het liever dorst: “Ik heb weinig geduld. En waarom zou je dingen niet doen als je er zin in hebt. Ik droom ervan theater te maken sinds ik 15 ben, sinds mijn 16e om het in Europa te maken. Inmiddels is het 14 jaar later, dan valt het toch wel mee met de haast?” Het geeft de enorme vanzelfsprekendheid van Stones drive aan.

Medea

“In het kort, Medea vertelt het verhaal van een vrouw die haar eigen kinderen vermoordt,” zegt Stone. Tijdens de research voor dit toneelstuk stuitte hij op het verhaal van de Amerikaanse Deborah Green. Een zaak die veel stof deed opwaaien in het Amerika van de jaren ’90. Hij raakte door haar levensverhaal gefascineerd. Ze heeft namelijk precies gedaan wat de mythe van Medea vertelt. Het klassieke Medea-verhaal, maar dan waargebeurd. Stone mengt het verhaal van Green met de originele Griekse mythe: “Het blijft me verbazen hoe dit verhaal telkens terugkeert in de geschiedenis.”

“Mijn Medea komt net uit een psychiatrische instelling, waar ze was opgenomen nadat ze haar vreemdgaande man probeerde te vergiftigen. Iedereen gelooft haar genezing en geeft haar een tweede kans. Haar man is nu alleen wel met die andere vrouw. Medea’s omgeving is bezorgd om waartoe ze in staat is, maar laat zich overtuigen dat er niks zal gebeuren. En dan gaat langzaamaan alles verkeerd.”

Liefde voor theater

Stone heeft helblauwe ogen, lang haar en houdt tijdens het interview zijn jas aan. Aan alles zie je dat het een vrije jongen is, maar ook een harde werker. Hij is bezeten van het maken van theater, met het vertellen van verhalen. Hij is verliefd op theater. Als hij over deze liefde vertelt, glinsteren zijn ogen. De volgende ode kwam er bijvoorbeeld in één keer zo uit:

“Als je een film wilt kijken, kijk een film. Als je een documentaire wilt kijken, kijk een documentaire. Als je een schilderij wil zien dat in de 16e eeuw is geschilderd, ga naar het Rijksmuseum. Als je iets wilt zien dat zo oud is als de 2000 jaar geleden dat het geschreven is en tegelijkertijd zo modern is als het moment waarin jij leeft, als je de geschiedenis van de tijd en van het menselijke bestaan wilt verbinden, kom naar het theater. Het is de enige plek waar deze ‘quantumfusie’ kan bestaan. Het is een complete paradox. Je hoort woorden en ziet ideeën die duizenden jaren geleden zijn uitgevonden, en toch hoor je het voor het allereerst. Die paradox is het ongelooflijke spannende moment dat theater kan opleveren: de geschiedenis van het menselijke bestaan. En daar ben ik verliefd op.”

Er zit volgens Stone een magische en religieuze kracht in theater. “Het sublieme aan theater is, dat het de som is van de energie van de mensen op het podium en de energie van het publiek. Die ervaring is heilig. En dat gebeurt niet meer zoveel in ons leven. Mensen van mijn generatie gaan niet meer zo veel naar de kerk, het is bijzonder geworden om onderdeel te zijn van een menigte en daardoor te kunnen reflecteren op de mensheid.” Door deze gezamenlijke ervaring is theater misschien wel de belangrijkste kunstvorm van dit moment.

Typisch Simon Stone

“Voor mij is het belangrijk dat tekst, design en performance drie verschillende dingen doen. Dan krijg je complexiteit, en in die complexiteit kan poëzie bestaan.” Die complexiteit zie je goed terug in het werk van Stone: normale-mensen-gesprekken in abstracte, moderne decors. “Ik wil banale teksten die worden gespeeld op een grootse, theatrale manier. Zo wordt zichtbaar dat een heel gewoon gesprek reusachtige, mythische gevolgen kan hebben.”

De dialogen in Stones stukken zijn overtuigend alledaags. Ze klinken echt als gesprekken die je met je vrienden hebt. Bovendien zijn ze enorm grappig. “Humor is het perfecte middel om het publiek zich te laten herkennen in de personages. Als het personage vervolgens iets extreems doet, denk je misschien: ik zou zo ver niet zijn gegaan… of misschien toch wel in zulke buitengewone omstandigheden.” Stone houdt van humor, omdat hij houdt van extreme verhalen. “Ik ben gefascineerd door wat mensen doen onder extreme omstandigheden. Bovendien is humor een manier om het verschrikkelijke nog verschrikkelijker te maken.”

“Humor is een manier om het verschrikkelijke nog verschrikkeler te maken”

Humor ontbreekt vaak in tragedies, volgens Stone. “In tragedies is de moordenaar vanaf het moment dat hij geboren wordt een moordenaar. Maar ook moordenaars hebben momenten van geluk gekend, voordat ze in een situatie kwamen waarin ze iemand vermoordden. Dat vergeten we nog wel eens wanneer we tragedies of thrillers maken. De echte tragedie is dat voor de moord, de dader een normaal persoon was zoals jij en ik.

Naast complexiteit en humor is ritme ook belangrijk in het werk van Stone. “Ritme is verhaal. Hoe we een verhaal vertellen heeft alles te maken met ritme. Ritme bepaalt of iets grappig is of verdrietig. Ritme is hartslag. Voor het bereiken van een orgasme heb je ritme nodig. En in theater heb je het dus nodig voor een theatraal orgasme.” Maar ook fietsen door Amsterdam vergt het juiste ritme volgens Stone. “Als je je ritme niet op orde hebt, lukt het niet.”

De liefde voor het theater spat van Stone af. Hij raadt dan ook iedereen aan om een keer naar het theater te gaan. Het is belangrijk om dat een keer te doen, vindt hij. “Mijn stukken lenen zich daar goed voor. Daarna kan je ander theater gaan zien, van Johan Simons of Ivo van Hove. En dan denk je ‘Fuck, this could be anything. This art form can be anything you want it to be.’


Copyright Ko van 't Hek, 2014. Dit interview verscheen eerder op SSBA Salon.

Contact

ko[a]kovanthek.nl

of 0617382656

Altijd in voor werk. Altijd zin in koffie.